Eind januari jl. was in Maastricht weer de jaarlijkse ICT&Health World Conference (IWHC 2026). Interessante sprekers van over de hele wereld gaven een update over de nieuwste ontwikkelingen op het gebied van ICT, wet- en regelgeving en natuurlijk AI-toepassingen.
De key take-aways van de IWHC 2026 benadrukten dat de praktijk weerbarstiger is dan op papier gedacht. Wat ik daar zelf uit concludeer, is dat de oplossingen voor primaire en secundaire gegevensuitwisseling nog onvoldoende op elkaar zijn afgestemd. Het is duidelijk: de uitdagingen zijn te complex en te groot om alleen aan te gaan. Samenwerken is de sleutel tot succes!
De meest genoemde conclusie was dat organisaties over het algemeen achterlopen. Hoewel er vooruitgang is in de landelijke infrastructuur, gaat het niet zo soepel als gewenst. Het jaar 2026 is uitgeroepen tot het jaar van scaling up, waarbij de nadruk ligt op het gereedmaken van organisaties om data te laten stromen. Dat zien we dichter bij huis ook, bijvoorbeeld in de opschaling van initiatieven zoals KIK-V.
AI heeft het potentieel om in veel zorgsectoren bij te dragen, inclusief generatieve en diagnostische AI. Experts benadrukten dat AI geen doel is, maar een krachtig middel. De focus ligt op Trustworthy AI by design en het creëren van veilige en effectieve governance. Er moeten duidelijke grenzen zijn om onze rechten te beschermen, en we moeten weten wanneer we AI verantwoord kunnen inzetten.
Er zijn grote uitdagingen in de datastromen:
Data-openheid: De ACM constateerde een systemwide market failure in Nederland door de te hoge kosten voor het vervangen van systemen en riep op tot data-openheid.
Administratieve Last: Door complexe systemen en datamodellen die wekelijks veranderen, gaat tot 50% van de tijd van zorgprofessionals op aan administratieve taken. De ambitie is 'zero administrative burden'.
De focus verschuift van ziektes behandelen naar het verlengen van de gezonde levensduur. Het concept van de sickspan — het gemiddelde van 14 jaar van ons leven dat we ziek doorbrengen, dat goed is voor een groot deel van het zorgbudget — moet worden 'verpletterd' (crushing morbidity period). De beweging voor longevity (preventie) moet globaal worden ingezet om de healthspan te vergroten.
Regionale initiatieven en samenwerkingen stonden deze week centraal, met als doel de inzet van digitale hybride zorg, het verlagen van de werkdruk en het behoud van toegankelijkheid en kwaliteit. Regio's, zoals bijvoorbeeld Holland Midden, richten transmurale netwerken op. De financiering en bekostiging moeten eenduidiger, want bekostiging mag geen hoofdpijn van de mantelzorger worden.
Nieuwe regelgeving creëert kaders voor de datatransformatie:
Update Cybersecurity wet: Er komt een nieuw voorstel voor de cybersecuritywet, met als doel de weerbaarheid en continuïteit van essentiële processen van zorgorganisaties te waarborgen.
HDAB (Health Data Access Body): Dit orgaan regelt uniforme regels voor het hergebruik van data voor andere doeleinden dan directe patiëntenzorg. Datagebruikers moeten voldoen aan criteria en de HDAB kan vergunningen verlenen voor toegang tot data in een beveiligde verwerkingsomgeving (SPE).
EHDS: De meeste bepalingen van de European Health Data Space beginnen in maart 2029 te gelden; de boodschap is om nu te beginnen met de voorbereidingen.
Dit alles maakt duidelijk dat 2026 inderdaad het jaar van scaling up moet zijn. De uitdagingen, van het terugdringen van de administratieve last (zero administrative burden) en het implementeren van Trustworthy AI, tot het verleggen van de focus naar longevity, vereisen een gecoördineerde aanpak. De nieuwe wetgevende kaders, zoals de EHDS en de Cybersecuritywet, bieden de noodzakelijke structuur, maar het succes hangt af van onze gezamenlijke actie en de bereidheid tot data-openheid. Laten we de handschoen oppakken en samen de gezondheidszorg van morgen vormgeven. Werk aan de winkel dus!