Datasoevereiniteit, AI en zorgdata: waarom locatie ertoe doet

Datasoevereiniteit is een thema dat steeds vaker terugkomt in de media. Een actueel voorbeeld is de discussie over het mogelijk in Amerikaanse handen komen van DigiD. De kernvraag daarachter is breder en raakt ook de zorg: wie heeft zeggenschap over onze data, en onder welk recht valt die?

Binnen zorgorganisaties wordt steeds meer gewerkt met data. Niet alleen voor verantwoording en rapportages, maar ook voor analyse, sturing en innovatie. Tegelijkertijd groeit het besef dat de manier waarop en de plek waar data wordt opgeslagen en verwerkt, directe gevolgen heeft voor privacy, governance en aansprakelijkheid.

Datawarehousing en AI in de zorg: waarom lokaal steeds vaker een noodzaak wordt

Zorginstellingen verwerken in toenemende mate zorginhoudelijke data in datawarehouses en datalakes. Niet alleen voor rapportages en externe verantwoording, maar steeds vaker voor:

• Populatie- en capaciteitsanalyses
• Kwaliteits- en uitkomstmetingen
• Het trainen en toepassen van AI-modellen

Daarmee verandert het karakter van het datawarehouse fundamenteel. Het is niet langer uitsluitend een rapportageplatform, maar ontwikkelt zich tot een kritisch zorginhoudelijk systeem. Dat vraagt niet alleen om technische keuzes, maar vooral om andere bestuurlijke afwegingen.

AI vergroot niet alleen de waarde, maar ook het risico

AI-modellen in de zorg worden getraind op grote hoeveelheden gevoelige data, zoals:

• Patiënt- en behandelgegevens
• Vrije-tekstrapportages
• Informatie over mantelzorgers, familie en naasten van de patiënt
• Tijdslijnen, patronen en uitkomsten
• Data die vaak niet volledig te anonimiseren is zonder betekenis of waarde te verliezen

Wie dergelijke data onderbrengt bij een Amerikaanse cloudleverancier, maakt daarmee meer dan alleen een technische keuze. Er ontstaan aanvullende risico’s en onzekerheden, zoals:

• Mogelijke blootstelling van gegevens aan Amerikaanse wetgeving, zoals de CLOUD Act en Patriot Act
• Onduidelijkheid over juridische toegang tot trainingsdata en AI-modellen
• Beperkte mogelijkheden voor een Nederlandse rechtsgang bij geschillen met de leverancier

Voor bestuurders is dit geen klassiek IT-risico, maar een governance- en aansprakelijkheidsvraagstuk.

Waarom een lokaal datalake en datawarehouse beter passen bij zorg en AI

Een datawarehouse en datalake in een Nederlands datacenter, ingericht als private cloud, sluiten vaak beter aan bij de realiteit van zorg en AI-toepassingen:

• Datasoevereiniteit: data, metadata én AI-modellen vallen uitsluitend onder Nederlands en Europees recht
• AVG-bestuurbaarheid: heldere verantwoordelijkheden richting de Autoriteit Persoonsgegevens en andere toezichthouders
• Compliance: de volledige keten – van bron tot hosting – kan worden ingericht conform ISO 27001, ISO 9001 en NEN 7510
• Controle over AI-toepassingen: inzicht in hoe modellen worden getraind, toegepast en aangepast
• Beleidscontinuïteit: minder afhankelijkheid van veranderende cloudvoorwaarden of buitenlandse wet- en regelgeving

Juist omdat AI-modellen leren van historische zorgdata, is het essentieel dat zorginstellingen volledige zeggenschap behouden over die data — vandaag én over vijf jaar.

Conclusie: met AI wordt locatie een bestuurlijke keuze

Zolang een datawarehouse uitsluitend cijfers produceert, is cloudhosting vooral een technische afweging.
Zodra er patiënt- of cliëntgegevens worden verwerkt, ontstaat een duidelijk technisch, juridisch én ethisch vraagstuk.
Wanneer het datawarehouse de basis vormt voor AI-gestuurde zorgbeslissingen, wordt het een bestuurlijke verantwoordelijkheid.

Voor zorginstellingen geldt daarom steeds nadrukkelijker:

“Hoe gevoeliger en zorginhoudelijker de data, hoe minder ruimte er is voor juridische en soevereiniteitsrisico’s.” - Thijs de Bruijn, CTO en platformmanager bij EscuLine.

Een lokaal datawarehouse en datalake zijn geen rem op innovatie, maar een belangrijke randvoorwaarde voor verantwoorde AI-toepassingen in de zorg.