CO₂-Prestatieladder 4.0: wat verandert er en hoe bereid je je voor?

Onlangs organiseerde de Stichting Klimaatvriendelijk Aanbesteden & Ondernemen (SKAO) een bijeenkomst voor adviseurs over de CO₂-Prestatieladder versie 4.0. Voor SmartTrackers – onderdeel van SureSync – was dit een belangrijk moment om te toetsen of de software-aanpassingen die we hebben doorgevoerd, volledig aansluiten bij het nieuwe schema. Tijdens de bijeenkomst werd uitgebreid stilgestaan bij de belangrijkste wijzigingen in Ladder 4.0. Die verschillen per trede waarop je wilt certificeren. In dit artikel lichten we de meest relevante aandachtspunten toe.

Overgang van versie 3.1 naar 4.0

Veel organisaties kiezen ervoor om dit jaar nog te certificeren op versie 3.1. Dat is toegestaan binnen de overgangsregeling. Tegelijkertijd is het vanaf de tweede helft van dit jaar mogelijk om aan te besteden conform versie 4.0. Werk je voor opdrachtgevers zoals Rijkswaterstaat (RWS), dan is het belangrijk om tijdig over te stappen. Aanbestedingen zullen steeds vaker aansluiten bij de eisen van 4.0. Wie te lang wacht, loopt het risico niet meer aan gunningseisen te voldoen.

Doelstellingen op activiteitenniveau

Voor alle treden geldt dat je doelstellingen moet opbouwen vanuit activiteiten. Afhankelijk van je trede betrek je daarbij ook de waardeketen en de zogenoemde OBE’s (Overige Beïnvloedbare Emissies). Die activiteiten bepaal je op basis van een impactanalyse. De vorm daarvan is vrij, zolang de onderbouwing voldoende is. Tijdens de bijeenkomst werd kritisch gekeken naar de complexiteit van het doorrekenen van deze gevarieerde doelstellingen. In een spreadsheet kan dat inderdaad behoorlijk ingewikkeld worden. Zeker wanneer je doelen wilt opbouwen vanuit meerdere categorieën en activiteiten.

Binnen SmartTrackers zijn doelstellingen daarom integraal gekoppeld aan categorieën en activiteiten. Het systeem berekent automatisch de samengestelde doelstelling, al dan niet per scope. Een doelstelling die alleen is opgesplitst per scope (1, 2 of 3) geeft vaak minder stuurinformatie. Uiteindelijk wil je weten hoeveel energiegebruik of CO₂-uitstoot samenhangt met specifieke thema’s, zoals mobiliteit, gebouwen of een ketenactiviteit binnen scope 3. Hoewel de categorie-indeling van het Greenhouse Gas Protocol standaard beschikbaar is, is het verstandig om doelstellingen zo fijnmazig te formuleren dat je er daadwerkelijk op kunt sturen.

Relatie met SBTi: scherp blijven op transparantie

De methodiek van het Science Based Targets initiative (SBTi) mag je uiteraard gebruiken voor het bepalen van doelstellingen. Het blijft daarbij belangrijk om kritisch te kijken naar de transparantie van aannames en eventuele correcties of compensatie-elementen binnen je berekeningen. In veel gevallen is het effectiever om een heldere doelstelling op te bouwen op basis van concrete relatieve en absolute kengetallen, direct gerelateerd aan de activiteiten van je organisatie.

Klimaattransitieplan: kernstuk voor trede 2 en 3

Voor trede 2 en 3 is het klimaattransitieplan een sleuteldocument. Hierin werk je uit hoe je verwacht de doelstellingen voor scope 1, 2 en 3 (inclusief OBE’s) op middellange en lange termijn te realiseren.

Omdat het een visiedocument is, heeft het doorgaans een langere houdbaarheid dan één jaar. Het is verstandig om dit te combineren met een concreet plan van aanpak. Binnen SmartTrackers kun je naast doelstellingen ook maatregelen invoeren en het effect daarvan doorrekenen. Zo onderbouw je je doelen rekenkundig en ontstaat een stevige basis voor je strategie.

Voor de lange termijn blijft visie essentieel. Je zult moeten anticiperen op marktontwikkelingen en kansen richting een klimaatneutrale bedrijfsvoering. Voor sectoren waarin een nul-doelstelling in 2050 technisch onhaalbaar is, mag gemotiveerd worden afgeweken, mits de ambitie hoog blijft. Dat blijft echter een uitzonderingspositie.

Market-based en energiereductie: een zwaarder accent

Een belangrijk element in versie 4.0 is dat klimaatneutraliteit bereikt kan worden via de zogenoemde market-based doelstelling. Het uitfaseren van fossiele brandstoffen en de inkoop van groene stroom blijven daarbij belangrijke routes. Nieuw is dat energiereductie explicieter wordt meegewogen. Het terugdringen van elektriciteitsverbruik moet, waar mogelijk, aantoonbaar worden gemaakt.

Elektrificatie kan ertoe leiden dat het totale elektraverbruik stijgt, bijvoorbeeld door het elektrificeren van het machinepark. Dat betekent echter niet automatisch dat de totale energievraag onbeperkt mag groeien. Maatregelen zoals mobiliteitsbeleid blijven cruciaal om het energiegebruik beheersbaar te houden. Energiebesparing is daarmee een zwaarwegend onderdeel van Ladder 4.0.

Location-based: compliance of strategische kans?

De location-based berekening (gebaseerd op de gemiddelde emissiefactor van het nationale stroomnet) wordt binnen de ladder minder als stuurinstrument gezien en meer als compliance-aspect, bijvoorbeeld in relatie tot CSRD-rapportage. SmartTrackers rekent zowel market-based als location-based automatisch voor je uit.

Tegelijkertijd biedt location-based sturing juist kansen. Door processen zo in te richten dat je aantoonbaar meer gebruikmaakt van momenten waarop de energiemix groener is, kun je bijdragen aan systeemoptimalisatie. Daarmee wordt compliance ook een strategisch instrument.

Van WTW naar TTW en WTT

Momenteel werken we aan de migratie van bestaande CO₂-omgevingen binnen SmartTrackers. Waar veel omgevingen nog gebaseerd zijn op een WTW-berekening (Well-to-Wheel), vraagt versie 4.0 om een splitsing tussen:

• TTW (Tank-to-Wheel): de directe uitstoot bij gebruik
• WTT (Well-to-Tank): de emissies in de voorliggende keten

Een belangrijk advies van de SKAO is om voor de bedrijfsvoetafdruk in scope 1 en 2 primair te sturen op het TTW-gedeelte. Dat sluit beter aan bij het GHG-Protocol en internationale rapportagerichtlijnen. Binnen SmartTrackers blijven beide methodieken beschikbaar zodra je omgeving is gemigreerd. Je ontvangt hierover persoonlijk bericht, inclusief instructies.

Tot slot

Het aantal certificeringen op versie 4.0 is nog beperkt. De komende periode zullen we daarom actief ervaringen blijven delen, zodat organisaties goed onderbouwde keuzes kunnen maken bij de overstap.